Iedereen in Rotterdam wil hem zien: Gomorra. Alle voorstellingen van die veelbesproken maffiafilm waren binnen een dag uitverkocht. Maar wie op het filmfestival geen kaartje wist te bemachtigen, kan vanaf vandaag terecht in de reguliere bioscoop.
Sinds zijn boek Gomorra uitkwam, nu bijna drie jaar geleden, is er veel veranderd in het leven van journalist Roberto Saviano. Zijn onthullende kijk in de Napolitaanse wijk die onder het juk van de Camorra zucht, kwam hem op zoveel bedreigingen te staan dat hij moest onderduiken en sindsdien onder politiebescherming leeft. Ook regisseur Matteo Garrone, die het boek verfilmde, kijkt tegenwoordig wat vaker over zijn schouder.
Het zegt wat over het realistische gehalte van zowel boek als film. Wie gewend is aan maffiafilms uit Hollywood zoals Goodfellas, The Godfather en Donnie Brasco zal even moeten schakelen. In Gomorra zitten geen helden. Er is geen dappere hoofdfiguur aan wie de kijker zich kan optrekken.
Alles draait in Gomorra over de verstikkende en verlammende werking die de plaatselijke maffia op de samenleving heeft. Centrale plek is een troosteloos flatgebouw in een noordelijke buitenwijk van Napels, Vele di Sampi genaamd. Een bizar betonnen monster dat zo uit een scène van Blade Runner zou kunnen komen. Wie daar opgroeit, ontkomt bijna niet aan de verstikkende hand van de maffia.
Zo ziet de dertienjarige Totò, die de boodschappen van de plaatselijke kruidenier op de galerij bezorgt, op een dag een politieachtervolging door het raam. Waarbij een grote zak cocaïne en een pistool achterblijven. Hij rent naar de overkant, pakt de handel en brengt het niet naar de politie maar naar de grote bazen. Die hebben prachtige namen als Boxer, Pitbull en Don Ciro. "Wanneer mag ik meedoen?", vraagt Totò besmuikt aan hen.
Al iets verder op de criminele ladder zijn de tieners Ciro en Marco. Twee brutale boefjes die hele scènes van Scarface uit hun hoofd kennen en zonder scrupules cokedealers rippen of een speelhal beroven. Als ze de wapenopslag van de plaatselijke don plunderen, gaan ze echter te ver. Het levert wel een van de meest gedenkwaardige scènes van Gomorra op: twee knulletjes die in hun zwembroek machinegeweren leeg schieten aan de oever van de rivier.
Systeem
Wat de hoofdrolspelers in Gomorra gemeen hebben is hun poging om op een of andere manier het systeem te slim af te zijn. Zoals kleermaker Pasquale, die het stiekem op een akkoordje gooit met een stel Chinezen om zo wat bij te verdienen. Of Don Ciro, die bekneld raakt tussen twee bendes. Tegen het einde van de film zien we hem een kogelvrij vest onder z'n zomerjasje passen. Hij voelt het naderend onheil.
En dan is er Roberto die meeloopt met grote baas Franco (opnieuw een prachtrol voor Toni Servillo). Hij ziet hoe duizenden vaten giftig afval illegaal worden gedumpt in lege steengroeves en besluit uiteindelijk om niet langer mee te werken aan het schandaal. "Kijk om je heen", schreeuwt Franco hem na. "Je ziet alleen maar schulden. Dankzij ons zit dit kutland nu mooi in de Europese Unie."
Vlieg op de muur
Regisseur Garrone, die in 2002 indruk maakte met het curieuze l'Imbalsamatore, maakt het de kijker in zijn ruim twee uur durende film niet gemakkelijk. Door het grote aantal verhaallijnen duurt het even voordat je erin zit. Bovendien ontbreken subtitels en voice overs en bevat de eerste anderhalf uur van de film nauwelijks muziek. Mede door die laatste keuze is het geweld in de film van iedere emotie of drama ontdaan. Het is er gewoon.
Garrone's camera registreert alles, als een vlieg op de muur. Tijdens een gesprek in de woonkamer glijdt de handcamera terloops even langs de keuken, en controleer je als kijker vervolgens automatisch of de kust wel veilig is. Die documentaire-achtige stijl draagt bij aan het realistische gevoel van Gomorra.
De film eindigt grimmig en abrupt. Met als verontrustende boodschap dat er de laatste drie jaar 4000 doden zijn gevallen bij het maffiageweld in Italië en dat de nieuwe Twin Towers met geld uit de Camorra zijn gefinancierd. De tentakels van het monster zijn overal, wil Garrone maar zeggen. En je moet van goeden huize komen wil je uit z'n greep blijven.
Gomorra draait sinds vandaag in de reguliere bioscopen.De voorstellingen op vrijdagavond in Cinerama 5 en op zaterdagmiddag in Pathe 3 zijn uitverkocht.
Trailer Gomorra
» Website Gomorra
» Filmfestival Rotterdam
